Draagt energieterugwinning op de giek bij aan een langduriger inzet van een elektrische graafmachine? Van der Spek Vianen en GMB gaan het in de praktijk testen op een nieuwe elektrische Hyundai HX260ALE, die af fabriek voorzien is van een nieuw EPFC-systeem met een elektronische proportioneel geregelde hoofdpomp voor de hydrauliek.

Het hybride systeem van energieterugwinning op de hydrauliek is niet nieuw. Van der Spek Vianen paste het Franse systeem van ECO’nergie al vaker toe, maar dan op conventionele diesels. Principe hiervan is dat de giek bij het zakken druk opbouwt in een met stikstof gevulde cilinder. Dit kost geen energie doordat de zwaartekracht zijn werk doet. De hoge druk in de stikstofcilinder wordt vervolgens hergebruikt bij het heffen van de giek. Het is al de zesde keer dat Van der Spek dit hybride systeem inbouwt voor GMB. Ook meerdere fabrikanten passen dergelijke systemen toe, met het zakken of met het zwenken van de giek.

Brandstofbesparing

De exacte brandstofbesparing van het systeem is lastig aan te tonen doordat omstandigheden nooit vergelijkbaar zijn, vertelt Arjan Uittenbogaard van Van der Spek Vianen. ‘We hebben wel bij bedrijven gemeten met drie Hyundai HX300 machines die ingezet werden bij brekers. Zonder het systeem was het verbruik 20 liter per uur. Bij de ene hybride was dat iets meer dan 13 liter per uur en bij de andere 15 liter per uur. Maar de kraaninzet en werkwijze was daar ook net weer iets anders.’

Sneller heffen

Waar de brandstofbesparing lastig te meten is, is wel aantoonbaar dat het systeem extra energiewinst oplevert. In eerste instantie resulteert dat in een hoge snelheid bij het heffen van de giek. ‘Daardoor kun je dus sneller werken. Dan kun je met een 30-tonner hetzelfde doen als met een gewone 35-tonner. Wil je de brandstofwinst en -efficiëntie goed bepalen, dan zou je dus ook niet naar het verbruik per uur moeten kijken maar naar het verbruik per m3.’

Elektronische pompregeling

In de nieuwe elektrische Hyundai HX260ALE die Van der Spek voor GMB liet ombouwen door UMS, was dat ‘probleem’ goed op te lossen. De nieuwe machines van Hyundai zijn namelijk voorzien van een EPFC-systeem, dat de hoofdpomp van de hydrauliek elektronisch aanstuurt en power en fine mode controle mogelijkheden heeft. Daarmee is de snelheid van het heffen van de giek door het hybride systeem, goed aan te passen. Die is nu zo ingeregeld dat die gelijk is aan een conventionele machine. De winst van het hybride systeem gaat daardoor volledig naar energiebesparing, terwijl de efficiëntie en prestaties van de machine gelijk blijven.

Volle dag draaien

Dat is voor een accugedreven machine belangrijk omdat de bruikbaarheid daarvan vooral afhangt van het aantal uren dat de machine kan draaien op een dag. Met drie accupakketten van 130 kW kan een machine in principe al acht uur draaien, maar niet als die bijvoorbeeld de hele dag zware klei moet opbreken. Een groter accupakket is uiteraard mogelijk, maar de kosten daarvan zijn fors hoger dan een standaard accupakket en ook het gewicht neemt hierdoor toe. Beide zijn ongewenst en dus gingen Van der Spek en GMB op zoek naar andere oplossingen.

GMB heeft al twee elektrische Hyundai graafmachines draaien. De derde machine krijgt dus het hybride systeem van energieterugwinning; tevens is een dom onder de giek geplaatst.

Minder ruimte

Inbouwen van dit systeem op een elektrische machine vereiste overigens nog net weer een andere aanpak dan op een conventionele dieselmachine. Door het accupakket is er namelijk minder ruimte achter op de machine om de benodigde cilinder te plaatsen. Daarom is nu gekozen voor een extra slanke en lange zuigeraccumulator.

Optimale samenwerking

Het hybride systeem is ook uit te schakelen. In de praktijk doen machinisten dat echter niet, weet Uittenbogaard. En met het nieuwe EPFC-systeem moet dat helemaal niet meer nodig zijn. Het hybride systeem en de pomp werken bij het heffen nu optimaal samen zodat het systeem zelfs voordelen heeft bij het afwerken.

Urban Mobility Systems (UMS) in Oss is een engineeringbedrijf dat emissievrije bouwmachines en mobiliteitsoplossingen mogelijk maakt. In een paar jaar tijd is het bedrijf enorm gegroeid en de komende jaren zal het bedrijf nog veel groter groeien, zo is de verwachting. Vandaar dat er veel nieuwe mensen worden gezocht bij ‘de prettigste werkgever van Nederland’ om die groei mogelijk te maken.

UMS is opgericht in 2016 door Lars Kool, en zelden is een eigenaar van een bedrijf zo bevlogen geweest over zijn bedrijf, zijn product, én zijn medewerkers: “Ik wil gewoon laten zien dat we hier het gaafste bedrijf van Nederland hebben, waar de beste mensen rondlopen. Ik ben zo trots op ons team van 60 mensen dat hier werkt. Ik heb mensen die dertig jaar lang bij een autodealer zaten, die voelen zich nu weer jong. Ik heb hier monteurs die 17 jaar bij een andere baas werkten, en die nu weer met zoveel passie en bevlogenheid werken. Mijn medewerkers komen uit half Nederland om hier te mogen werken. Soms nemen ze zelfs hun kinderen mee, omdat ze hun werk met zoveel passie doen en daar ook trots op zijn.”

Lars Kool is van oorsprong zelf automonteur en elektrotechnicus en loopt eigenlijk een paar jaar voor op de rest van de wereld: “Ik doe dit werk al heel lang, en werd voorheen altijd ingehuurd door bedrijven die problemen hadden, om ze te helpen te switchen naar elektrisch. Maar in 2015 zei ik tegen mijn vrouw: Ik ben er klaar mee. Ze luisteren niet, en delen mijn visie niet. Toen ben ik voor mezelf begonnen, met twee monteurs aan de Rijnstraat in Oss. Dat groeide echter zo snel, dat we binnen een paar maanden verhuisden naar de Galliërsweg. En nu gaan we weer enorm uitbreiden, met een nieuwe fabriek in Arnhem. We willen graag 80 nieuwe werknemers erbij, zo goed gaat het, en zo belangrijk is dit werk voor de toekomst.”

Energietransitie

UMS levert een bijdrage aan de versnelling van de energietransitie door kwalitatieve, betrouwbare, schaalbare en economisch haalbare oplossingen. “Wij bouwen en ontwikkelen volledig elektrische aandrijflijnen voor kranen, vrachtwagens, shovels en nog veel meer. Maar wij bouwen niet alleen; wij trainen ook keuringsinstanties, scholen en monteurs voor de nieuwe economie. Dat is mijn visie. Want hoe eerder ik mijn kennis kan delen, hoe eerder de energietransitie naar elektrisch gaat. Kijk, 2030 gaan we echt niet halen met de energietransitie, maar er komt wel een tijd dat we allemaal elektrisch zullen rijden.”

Kennis delen

Het bedrijf aan de Galliërsweg wil in Oss, en ver daarbuiten, kennis delen op het gebied van het veilig werken met high voltage machines en werkt daarom ook nauw samen met technische middelbaar onderwijs- en hoger onderwijs-opleiders zoals ROC’s en de HAN University of Applied Sciences. “We hebben 19 ROC-scholen aan ons verbonden. Weet je hoe gaaf ik het vind om leraren les te geven, om mijn kennis met hen te delen en om de leerlingen hier over de vloer te hebben? Die kijken hier hun ogen uit!.”

Innovation Award

UMS werkt nauw samen met bedrijven als Hyundai, DAF, Liebherr en Bobcat: “We zitten in Dubai, Abu Dhabi, Oostenrijk, Zweden, Verenigd Koninkrijk. Maar ook in Utrecht; die City Hubs, die zijn van ons, die hebben wij ontwikkeld. We zijn verkozen tot een van de CES 2022 Innovation Award winnaars met het thema ‘tech solutions for a responsible future’. UMS is het meest innovatieve bedrijf van Europa. We staan op de Wall of Fame in Las Vegas, op een van de grootste shows van de wereld, de CES. We lopen hier verder niet mee te koop, maar het geeft wel aan waar we hier mee bezig zijn. We zijn een laagdrempelige organisatie en jong en oud, man en vrouw loopt hier allemaal door elkaar en werkt hier met veel plezier.”

Ed van Wel, werkplaatschef

Een rondje door het bedrijf leert inderdaad dat de nu 60 medewerkers met veel plezier en passie aan het product werken. Een van hen is Ed van Wel (57), werkplaatschef. Hij is pas sinds begin dit jaar werkzaam bij UMS in Oss, na 30 jaar ergens anders te hebben gewerkt: “Ik ben benaderd door collega’s die het hier heel leuk vonden en het wel wat voor mij vonden. Ze hadden gelijk. De motivatie, betrokkenheid en gedrevenheid die je hier vindt is erg aanstekelijk. Je hebt hier alles in eigen huis, van mechanisch tot aan software. Alles wordt hier bedacht en uitgevoerd. Als je werk zoekt is het wel heel belangrijk dat je het werk en de plek en het team leuk vindt. Het feit dat we hier zo innoverend bezig zijn, dat is het leukste dat we hier doen. Als techniek je ding is, moet je hier zijn.”

De Subsidieregeling Schoon en Emissieloos Bouwmaterieel (SSEB) heeft als doel de stikstofuitstoot van bouwmaterieel, waaronder bouwwerktuigen, hulpfuncties, bouwvoertuigen en zeegaande bouwvaartuigen, te verminderen. Hiermee wordt beoogd een bijdrage te leveren aan het verminderen van de stikstofuitstoot in de bouwsector. De SSEB is onderverdeeld in drie onderdelen: SSEB Aanschaf, SSEB Retrofit en SSEB Innovatie. Het subsidiebudget in 2023 binnen de SSEB aanschafsubsidie is € 36 miljoen.

Vanaf 9 mei 2023 kunt u weer subsidie aanvragen. De regeling loopt van 9 mei 2022 tot en met 31 december 2026 en richt zich op bouwbedrijven die bouwwerktuigen, hulpfuncties en bouwvoertuigen bezitten of verhuren. De subsidie kan worden aangevraagd voor meerdere onderdelen en het maximale subsidiebedrag per bouwmachine is €300.000.

Met de SEBB-regeling worden bouwondernemers gestimuleerd om te investeren in emissieloos bouwmaterieel. Hierdoor wordt er bijgedragen aan een schonere lucht en gezondere omgeving. Daarnaast stimuleert de regeling de groei van de markt voor emissieloos bouwmaterieel.

Om in aanmerking te komen voor subsidie moeten bouwondernemers aan bepaalde voorwaarden voldoen. Zo moet het bouwmaterieel emissieloos zijn en voldoen aan de gestelde eisen op het gebied van energie-efficiëntie. Ook moet het materieel in Nederland worden gebruikt en mag het niet eerder zijn gebruikt dan de datum waarop de regeling van kracht is geworden. De hoogte van de subsidie is afhankelijk van het type bouwmaterieel en kan oplopen tot 40% van de aanschafkosten.

Als een bedrijf nieuwe emissieloze bouwmachines aanschaft (koopt of least) dan komt het mogelijk in aanmerking voor de SSEB Aanschaf. SSEB Aanschaf stimuleert de aanschaf van nieuwe emissieloze bouwmachines, terwijl SSEB Retrofit gericht is op het hermotoriseren van bestaande bouwmachines om deze emissieloos te maken. Per kalenderjaar kan een onderneming of groep van ondernemingen maximaal €1 miljoen aan subsidie krijgen voor SSEB Aanschaf en/of SSEB Retrofit samen.

De regeling is een belangrijke stap in de verduurzaming van de bouwsector. Het gebruik van emissieloos bouwmaterieel zorgt niet alleen voor minder stikstofuitstoot, maar ook voor minder geluids- en CO2-uitstoot. Daarnaast draagt de regeling bij aan de ontwikkeling van nieuwe, duurzame technologieën en aan een toekomstbestendige bouwsector.

Een door Urban Mobility Systems gebouwde en door Van der Spek Vianen geleverde elektrisch aangedreven Hyundai HX85A E, is direct ingezet bij de renovatie van de monumentale Stenendijk tussen Hasselt en Zwolle.

De 1,3 kilometer lange Stenendijk bij het Overijsselse Hasselt is een rijksmonument van meer dan vijfhonderd jaar oud. De waterkering, die ooit gebouwd werd als bescherming tegen de Zuiderzee, wordt momenteel gerenoveerd en dat gebeurt volledig emissieloos.

De Hyundai weegt ruim 10 ton en beschikt over een 130 kWh accu waarmee de machine 6 tot 8 uur kan werken voordat deze weer opgeladen moet worden. Naast de Hyundai HX85A E is er ook een elektrisch aangedreven trekker van Van Reel actief op het werk.

In juli van 2022 is het project van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) van start gegaan. De renovatie van de laatste gemetselde dijk in Nederland is een technisch hoogstandje waarbij het waterschap en een combinatie van aannemers betrokken zijn. Er wordt rekening gehouden met zowel bebouwing als natuurwaarden, omdat de historische dijk grenst aan een Natura 2000-gebied.

Hoewel emissievrij werken niet verplicht was voor opdrachtgever Drents Overijsselse Delta (WDODelta), is toch gekozen voor een uitvoering met alleen elektrische machines. Dit is natuurlijk niet geheel nieuw: eerder dit jaar werd bijvoorbeeld een volledig emissievrije renovatie van het Amsterdamse Noorderpark afgerond en werd in Arnhem een uitstootvrij fietspad aangelegd.

Van Reel Groep is een duurzame familieonderneming en bestaat uit een grondverzet bedrijf, een groenrecycling met locaties in Rouveen en Hardenberg, een aannemingsbedrijf in Groen & Grond- weg- en waterbouw en is met moeraskranen specialist in onderhoud van natuurgebieden met slecht begaanbare grond. Men werkt voornamelijk samen met gemeenten, waterschappen en projectontwikkelaars. Het milieubewust ondernemen van de Van Reel Groep sluit perfect aan bij de investering in de nieuwe elektrisch aangedreven Hyundai HX85A E.

Van der Spek Vianen heeft onlangs aan Van Aalsburg een gloednieuwe, volledig emissieloze Hyundai HX85A E midigraver met elektrische aandrijving geleverd. De machine is gebouwd door Urban Mobility Systems. De machine weegt 10 ton en is uitgerust met een 130 kWh accu, waardoor hij tot wel 6 uur kan werken voordat hij opnieuw moet worden opgeladen.

Het opladen kan gemakkelijk worden uitgevoerd met behulp van een 32 Amp of 63 Amp stekker. Van Aalsburg heeft een mobiele EnergyHub die wordt opgeladen met behulp van wind- en zonne-energie, waardoor de nieuwe Hyundai kan worden opgeladen met groene stroom.

Dankzij de verstelbare giek kan de machine op diverse manieren worden ingezet en kunnen de verschillende uitrustingsstukken gemakkelijk in de gewenste positie worden gebracht. Bovendien beschikt de machine over verschillende hydraulische aansluitingen waarmee de uitrustingsstukken zonder problemen kunnen worden aangesloten. Het geavanceerde loadsensing hydraulieksysteem heeft een energiebesparend regeneratiesysteem op de hef- en knikcilinders, waardoor de machine optimaal kan werken met het laagst mogelijke energieverbruik.

Van Aalsburg is een bijzondere wilgenhouthandel waar het ambacht van vader op zoon(s) is doorgegeven. Het bedrijf is uitgegroeid tot een dynamisch familiebedrijf dat internationaal opereert onder leiding van zes broers. Het bedrijf beschikt over 150 hectare eigen grond waarop ze hun eigen producten verbouwen, die worden gebruikt voor hun werkzaamheden.

Milieubewust ondernemen is erg belangrijk voor Van Aalsburg en daar past de investering in de nieuwe elektrisch aangedreven Hyundai HX85A E perfect bij.

Het webinar ‘Het stikstofprobleem in de bouw te lijf met prefab en zero emission logistiek’, georganiseerd door 54events, werd op 12 december gehouden. In dit webinar sprak Lars Kool, CEO/ CTO Urban Mobility Systems, over oplossingen die nu al beschikbaar zijn voor logistiek en transport om het stikstofproleem aan te pakken.

De Raad van State oordeelde onlangs dat ook stikstof die vrijkomt tijdens de bouw, moet worden meegenomen in uitstootberekeningen. De gevolgen van deze uitspraak baren bouwbedrijven, gemeenten en opdrachtgevers grote zorgen. Want met deze uitspraak is de bouwvrijstelling van tafel en het stikstofprobleem in de bouw weer helemaal terug. Stakeholders zullen dit keer met échte oplossingen moeten komen, anders dreigt een structurele terugval voor de gehele sector.

Lars Kool
CEO/ CTO, Urban Mobility Systems

Over de oplossingen die er zijn vanuit zero emission logistiek en transport! Een voorproefje in dat kader is dit bericht op rijksoverheid.nl.

Noah Baars
Programmamanager Schoon en Emissieloos bouwen (SEB), Rijksvastgoedbedrijf

Over het programma Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB), de routekaart van overheidswege en de keuzes van de Rijksgebouwendienst.

Hidde Proost
Commercieel directeur, Startblock

Over hoe geprefabriceerd, modulair en conceptueel bouwen een oplossing bieden voor de stikstofproblematiek. Zie ook dit bericht op startblock.nl.

Lars Zwart
Architect I Partner, CRKL architecten

Over de rol van architecten aan het begin van een project: materiaalkeuzes… en vooráf nadenken om stikstofproblemen te voorkómen.

Meer schone machines in de bouw. Bouwers kunnen vanaf volgend voorjaar opnieuw met subsidie uitstootvrij bouwmaterieel, zoals graaf- en heimachines kopen. Ook kunnen ze subsidie krijgen voor de ombouw of aanpassing van hun materieel van diesel naar waterstof of elektrisch. Goed in de strijd tegen de stikstofproblemen die de bouw soms stilleggen. En voor onze gezondheid en het milieu. Het kabinet trekt er tot 2030 in totaal 270 miljoen euro voor uit.

Stikstofprobleem aanpakken

Het kabinet wil dat de bouw in 2030 60% minder stikstof en 0,4 megaton minder CO2-uitstoot, zoals vastgelegd in de Aanpak Stikstof en het Klimaatakkoord. Deze subsidieregeling draagt daar aan bij. Bijna alle stikstofuitstoot van de bouw komt van het gebruik van de bouwvoertuigen en machines op de bouwplaats. Deze machines en bouwvoertuigen, waarvan er naar schatting zo’n tachtigduizend zijn in Nederland, draaien vaak de hele dag op diesel, en stoten naast stikstof ook fijnstof en broeikasgassen uit.

Ondernemers kunnen tot 40% van de meerkosten bij aanschaf terugkrijgen. Het kabinet wil MKB-bedrijven extra tegemoet komen, zij kunnen daarom tot 50% subsidie krijgen. Het gaat daarbij om de aanschaf van nieuwe machines en bouwvoertuigen, bijvoorbeeld met een batterij of op waterstof. Ook bestaand materieel kan met subsidie worden aangepakt. Denk aan de ombouw van diesel naar elektrisch, of aan het plaatsen van katalysator die stoffen opvangt. Een goede katalysator kan de uitstoot van stikstof met meer dan 80% verminderen. Deze optie is ook beschikbaar voor grote zeegaande bouwvaartuigen.

Ook voor de innovatie en ontwikkeling van nieuwe technieken is subsidie beschikbaar is. Bijvoorbeeld voor nieuwe zware uitstootvrije machines zoals hijskranen en grote vrachtwagens, met de bijbehorende nieuwe laad- of tankoplossingen op de bouwplaats.

Specifiek voor de bouw

Het kabinet vindt het belangrijk dat de bouw de mogelijkheid krijgt om over te stappen naar schoon. Zo kan het bouwen van huizen en aanleg en onderhoud van wegen en spoor doorgaan. Daarom is deze regeling specifiek ontworpen voor materieel dat in de bouw wordt gebruikt. In 2022 is er 20 miljoen euro beschikbaar. Bouwers kunnen ook oplaadfaciliteiten, zoals bijvoorbeeld batterijcontainers voor op de bouwplaats, aanvragen. Er is een maximumbedrag per bedrijf en aanvraag. Ook moeten bouwers aan een aantal voorwaarden voldoen, om bijvoorbeeld fraude en snelle doorverkoop te voorkomen.

“Ik vind het belangrijk dat de bouw- en infrasector bijdraagt aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord en daarom versneld de transitie naar zero emissie mobiele werktuigen/(bouw)materieel maakt,” benadrukt Maxime Verhagen, voorzitter van Bouwend Nederland. “Daarom zijn Bouwend Nederland, BMWT en CUMELA samen met de overheid aan de slag met een routekaart die de weg wijst naar een volledig schone bouw.”

Schonere lucht

Het geld voor deze regeling voor de bouw komt uit het brede pakket aan stikstofmaatregelen, dat het kabinet al eerder aankondigde. Het kabinet treft daarnaast tal van maatregelen om ondernemers te helpen over te stappen op schonere alternatieven. Het mes snijdt daarbij vaak aan twee kanten. Ze helpen de stikstofproblemen voor bouwondernemers verkleinen. En ze zijn nodig voor de natuur, schone lucht en het klimaat.

Voor ondernemers is er bijvoorbeeld al een subsidieregeling voor elektrische bestelauto’s, en ook voor uitstootvrije vrachtwagens komt er op korte termijn een regeling.

De discussie rondom bouwprojecten en uitstoot van stikstof was voor Omroep Gelderland aanleiding om op het dijkversterkingsproject Gorinchem-Waardeburg te komen kijken naar de inzet van elektrisch materieel in de bouw.

Gerard van der Veer en Gerrit Jan van de Pol van GMB vertellen in de video over de elektrische 30-tons Hyundai HX260 graafmachine die men daar inzet en die door Urban Mobility Systems is gebouwd.

De Raad van State heeft afgelopen woensdag 5 november geoordeeld dat de zogenoemde bouwvrijstelling juridisch niet houdbaar is. Als een bouwproject leidt tot stikstofneerslag in een kwetsbaar natuurgebied, is nu weer een natuurvergunning nodig. De uitspraak zal gevolgen hebben voor de hele bouwsector omdat er per project weer een stikstofberekening moet worden gemaakt.

De inzet van elektrische bouwmachines zorgt voor een significante stikstofreductie op bouwprojecten. Het is goed voor het klimaat, het levert betere werkplekken op voor medewerkers en minder overlast voor de omgeving. Daarbij gaat het niet alleen over stikstof maar ook CO2-uitstoot en fijnstofemissie.